از سوی شرکتهای آمریکایی؛
کدام خدمات هوش مصنوعی برای ایرانیها محدود شد معرفی جایگزین ها
به گزارش با فناوری، گسترش هوش مصنوعی مولد، دسترسی به مدلهای پیشرفته زبانی را به یکی از مؤلفه های تعیین کننده راندمان علمی، توسعه نرم افزار و رقابت پذیری اقتصاد دیجیتال مبدل کرده است.
به گزارش با فناوری به نقل از مهر؛ در عین حال، توزیع جهانی دسترسی به این فناوری از الگوی یکسانی پیروی نمی کند و کاربران برخی کشورها، همچون ایران، به علت تحریم های غرب با محدودیت های جغرافیایی و تجاری در استفاده از خدمات شرکت های پیشرو مواجهند. این محدودیت ها علاوه بر دسترسی عمومی به ابزارهای هوش مصنوعی، امکان بهره برداری از زیرساخت های توسعه و رابط های برنامه نویسی را هم تحت تأثیر قرار می دهند.
بررسی سیاستهای رسمی شرکت های فناوری بزرگ آمریکا، نشان داده است ایران در لیست کشورهای پشتیبانی شده بعضی از ارایه کننده های اصلی سرویس هوش مصنوعی قرار ندارد. این وضعیت در بستر تحریم های اقتصادی آمریکا، مقررات کنترل صادرات و سیاستهای مدیریت ریسک شرکتها شکل گرفته است.
کدام خدمات هوش مصنوعی برای ایران محدود شده اند؟
با وجود امکان دسترسی عملی بعضی کاربران مستقر در ایران به چت جی پی تی، جمهوری اسلامی ایران همچنان در لیست رسمی مناطق پشتیبانی شده اوپن ای آی قرار ندارد و مطابق سیاستهای اعلامی شرکت، استفاده از خدمات در مناطق خارج از این لیست می تواند با خطر تعلیق یا مسدودسازی حساب همراه باشد. مطابق مستندات این شرکت، استفاده از چت جی پی تی یا رابط برنامه نویسی اوپن ای آی از کشورهای پشتیبانی نشده می تواند به مسدودسازی یا تعلیق حساب منجر شود. همینطور استفاده از شیوه های پرداخت متعلق به کشورهای خارج از لیست مجاز، محدودیت مستقلی برای دریافت خدمات به وجود می آورد. بنابراین، مساله دسترسی کاربران ایرانی فقط به اتصال به وبسایت محدود نیست و نام نویسی، پرداخت و استمرار استفاده را هم در بر می گیرد.
همچنین، شرکت آنتروپیک هم در لیست رسمی مناطق مجاز ارایه خدمات خود، ایران را پوشش نمی دهد. این محدودیت برای کلاد اهمیت ویژه ای دارد، برای اینکه خدمات آنتروپیک علاوه بر گفتگوی عمومی، ابزارهای برنامه نویسی مانند کلاد کد و دسترسی توسعه دهندگان به مدلهای زبانی را شامل می شود. سیاست جدید این شرکت به تاریخ اجرای ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، دامنه محدودیت را حتی به برخی اشخاص حقوقی در رابطه با مناطق خارج از پشتیبانی هم گسترش می دهد.
در اکوسیستم گوگل هم ایران در لیست رسمی مناطق عرضه جمینای و «API» این مدل هوش مصنوعی قرار ندارد. اهمیت این محدودیت در آنست که خدمات هوش مصنوعی گوگل به ابزارهای توسعه نرم افزار، پردازش چندرسانه ای و خدمات ابری متصل هستند. از همین روی، محرومیت از دسترسی رسمی به این محصولات می تواند دامنه فعالیت توسعه دهندگان ایرانی را در بهره برداری از قابلیت های جدید هوش مصنوعی محدود کند.
نقش تحریمها در ایجاد محدودیت های دسترسی
تحلیل مبانی حقوقی این محدودیت ها نشان داده است که تحریم های آمریکا، با وجود اهمیت بالای در سیاستهای تجاری شرکت های فناوری، ممنوعیتی مطلق برای ارایه تمامی خدمات دیجیتال به ایران ایجاد نکرده اند. در عین حال اصل وجود سیاستهای تحریمی شرکت های فناوری را به احتیاط در حوزه ارایه خدمت به کاربران ایرانی واداشته است.
بر همین اساس، وزارت خزانه داری آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۲ با اعطای مجوز عمومی «D-2» دامنه خدمات ارتباطی و نرم افزاری مجاز برای کاربران ایرانی را گسترش داد. این مجوز خدماتی مانند پیام رسانی، آموزش الکترونیکی، ترجمه ماشینی و برخی خدمات ابری مرتبط را پوشش می داد. در اصلاحات سال ۲۰۲۴ هم مقررات مندرج در بند 560.540 مجموعه ای از این مجوزها را تثبیت کرد. توضیحات رسمی دفتر کنترل دارایی های خارجی آمریکا (OFAC) تصریح می کند که خدمات ابری حائز شرایط، حتی در صورت دریافت هزینه، می توانند مشمول مجوز باشند. البته شمول هر خدمت به ماهیت فعالیت، طبقه بندی نرم افزار و شرایط مقرر در مقررات بستگی دارد.
بنابراین، برای تعیین علت عدم عرضه چت جی پی تی یا کلاد در ایران باید میان محدودیت های الزام آور تحریمی، مقررات کنترل صادرات و سیاستهای احتیاطی شرکتها تمایز قائل شد. وجود مجوزهای عمومی برای شرکت های فناوری آمریکایی به معنای مجاز بودن خودکار ارایه تمامی خدمات هوش مصنوعی نیست، همان گونه که عدم ارایه یک سرویس هم به تنهایی ممنوعیت قانونی آنرا اثبات نمی کند.
پیامدهای فناورانه و اقتصادی محدودیت ها
محدودیت دسترسی به هوش مصنوعی پیشرفته را باید فراتر از محرومیت کاربران از چند ابزار پرکاربرد ارزیابی کرد. در سطح فردی، این وضعیت می تواند بهره وری محققان، برنامه نویسان و تولیدکنندگان محتوا را کم کند. در سطح بنگاهی هم فقدان دسترسی رسمی به «API»ها، امکان توسعه محصولات مبتنی بر مدلهای پیشرفته و یکپارچه سازی آنها با سیستم های سازمانی را دشوار می سازد.
مهم تر آنکه استفاده از مسیرهای غیررسمی دسترسی، مخاطرات مستقلی به وجود می آورد. فقدان تضمین استمرار خدمت، احتمال تعلیق حساب و وابستگی به واسطه های خارجی می تواند پایداری فعالیت کسب وکارها را تحت تأثیر قرار دهد. برخی گزارشهای منتشر شده در رسانه های داخلی هم بر همین مساله تاکید کرده و وابستگی سازمانی به خدمات بدون پشتیبانی رسمی را یکی از مخاطرات توسعه هوش مصنوعی در ایران معرفی می کنند.
جایگزین های فناورانه و مسیر کاهش وابستگی
در برابر این محدودیت ها، استفاده از مدلهای دارای وزن باز مانند «Qwen» و «DeepSeek» و «Llama» و «Gemma» می تواند بخشی از نیازهای کاربران ایرانی را پوشش دهد. این مدلها، بسته به مجوز استفاده و امکانات سخت افزاری، قابلیت استقرار بر زیرساخت های مستقل را دارند. همینطور ابزارهایی مانند «Ollama» و «vLLM» هم امکان اجرای محلی یا ارایه خدمات مبتنی بر این مدلها را فراهم می کنند.
بااین حال، جایگزینی مدلهای تجاری پیشرفته با نمونه های قابل استقرار داخلی، مستلزم ارزیابی کیفیت پاسخ ها، توان پردازشی، هزینه نگهداری، امنیت داده و پشتیبانی از زبان فارسی است. همینطور دسترسی به فایل های مدل، مجوز بهره برداری و زیرساخت پردازشی باید مستقل از دسترسی به خدمات ابری تجاری بررسی شود.
جمع بندی
محدودیت دسترسی رسمی کاربران مستقر در ایران به خدمات پیشرفته هوش مصنوعی، یکی از جلوه های شکاف جغرافیایی در بهره مندی از فناوری های نوظهور است. این محدودیت ها در تعامل میان تحریم های آمریکا، مقررات صادراتی و سیاستهای تجاری شرکت های فناوری شکل می گیرند و آثار آنها از کاربران فردی تا کسب وکارهای دانش بنیان توسعه پیدا می کند.
در چنین شرایطی، توسعه زیرساخت های مستقل و بهره برداری از مدلهای قابل استقرار داخلی می تواند وابستگی به خدمات خارجی را کم کند. در عین حال، تحقق این هدف مستلزم سرمایه گذاری در توان پردازشی، ارزیابی تخصصی مدلها و ایجاد ظرفیت پایدار برای ارایه خدمات هوش مصنوعی است. بالاخره، مساله اصلی ایران فقط دسترسی به چند چت بات مشهور نیست، بلکه حفظ امکان مشارکت مؤثر در زنجیره جهانی توسعه و بهره برداری از هوش مصنوعی به حساب می آید.
به طور خلاصه، البته شمول هر خدمت به ماهیت فعالیت، طبقه بندی نرم افزار و شرایط مقرر در مقررات بستگی دارد. در سطح فردی، این وضعیت می تواند راندمان محققان، برنامه نویسان و تولیدکنندگان محتوا را بکاهد. این محدودیت ها در تعامل میان تحریم های آمریکا، مقررات صادراتی و سیاست های تجاری شرکت های فناوری شکل می گیرند و آثار آنها از کاربران فردی تا کسب وکارهای دانش بنیان توسعه می یابد.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب