رئیس كمیسیون تخصصی علوم پایه با با فناوری مطرح كرد؛

فقدان ارتباط علوم پایه با فناوری های روز

فقدان ارتباط علوم پایه با فناوری های روز

به گزارش با فناوری، رئیس کمیسیون تخصصی علوم پایه و فناوری های همگرا با صدمه شناسی علل افت رویکرد به علوم پایه در کشور، ایجاد نظام انگیزشی و نهاد متولی رصد را بعنوان راهکارهای اعتلای علوم پایه دانست.



خبرگزاری مهر - گروه دانش و فناوری؛ کمیسیون تخصصی علوم پایه در شورای عالی علوم تحقیقات و فناوری (عتف) فعالیت خویش را از سال ۱۳۸۸ با انتخاب دبیر شروع کرد. این کمیسیون ابتدا به انتخاب حوزه های راهبردی و استخراج طرح های کلان ملی و ساماندهی فرآیند و ساختار نظارت بر هزینه کرد بودجه تحقیقاتی (نیم تا سه درصد) دستگاه های اجرایی پرداخت و از سال ۱۳۹۱ بعد از تعریف و تصویب طرح های کلان ملی، تمرکز کارهای کمیسیون بر ساماندهی نظام راهبری و اجرای طرح های کلان حوزه کمیسیون قرار گرفت.
در طول سالهای اخیر، کارهای دیگری همچون بازبینی اولویت های پژوهش و فناوری و طرح های کلان ملی کمیسیون برپایه سیاست های ابلاغی اقتصاد مقاومتی، تحلیل هزینه کرد بودجه تحقیقاتی دستگاه های اجرایی کشور در زمینه علوم پایه و استخراج چالش ها و عرضه راهکارهای اعتلای علوم پایه صورت گرفته است. در بیست و دومین جلسه شورای عالی عتف عنوان کمیسیون تخصصی علوم پایه به کمیسیون تخصصی علوم پایه و فناوری های همگرا تغییر نمود.
دکتر سعید سمنانیان استاد فیزیولوژی دانشگاه تربیت مدرس، عضو شاخه زیست شناسی فرهنگستان علوم و رئیس کمیسیون تخصصی علوم پایه و فناوری های همگرای دبیرخانه شورای عالی عتف در گفتگو با خبرگزاری مهر به تحلیل دلایل افت علوم پایه در کشور، صدمه شناسی کم توجهی به علوم پایه، ارتباط علوم پایه با حوزه های نوآوری و فناوری و راهکارهای عملی اعتلای علوم پایه در کشور پرداخت که متن این گفتگو در زیر آمده است:
* علوم پایه یکی از ارکان آموزش و تحقیقات است و یکی از طریق های رسیدن به توسعه، تقویت علوم پایه در کشور است. چرا علوم پایه در پیشرفت یک کشور نقش مهمی ایفا می کند؟ و با وجود پیشرفت های علمی چرا چند سالی است که توجه به این حوزه علمی کاهش قابل توجهی داشته است؟
برای داشتن دید درستی از علوم پایه در کشور، چون علوم پایه جزئی از آموزش عالی در کشور است، طبیعتاً اگر مشکلاتی بر علوم پایه حادث و جاری است مقداری از آن در درون مشکلات کلان آموزش عالی واقع است. در مجموع کشور در بعضی از حوزه ها بیشتر موفق بوده و در بعضی از حوزه ها کمتر. به صورت نمونه از نظر گسترش آب شرب سالم که یکی از فاکتورهای بسیار مهم توسعه است، کشور بسیار موفق بوده است، و یا در توسعه بهداشت، برق رسانی، جاده سازی، شبکه ارتباطات تلفن و اینترنت، سوادآموزی موفقیت های بسیار خوبی کسب کرده است.
در جامعه ما قبل از انقلاب اسلامی بیشتر از ۵۰ درصد مردم بی سواد کامل بودند و الان با دو برابر شدن جمعیت، میزان بی سوادی به کمتر از ۱۰ درصد رسیده است. ضمن این که در تربیت نیروی انسانی در مقاطع مختلف هم کشور دستاوردهای بسیار بزرگی داشته است.
در تعدادی از حوزه ها آنگونه که باید و شاید دستاوردی نداشته ایم که به صورت نمونه می توان به رفع محرومیت اشاره نمود. یا توزیع متوازن ثروت و یا بسط طبقه متوسط در جامعه همچون مواردی است که در آن کمتر از انتظار موفق بوده ایم. گفته می شود حکومتی موفق است که طبقه متوسط بزرگ تری نسبت به انتهای طیف فقر مطلق و یا ثروت زیاد داشته باشد. ایجاد یک اقتصاد پویا و باثبات برای توسعه، سرمایه گذاری خارجی و داخلی، حفظ نیروی انسانی تربیت شده، جلوگیری از مهاجرت و برقراری مهاجرت معکوس از دیگر مواردی است که موفقیت چندانی در آن نداشته ایم.
اما اگر بخواهیم منصفانه نگاه نماییم در چند دهه اخیر تربیت نیروی انسانی و کار دانشگاه های ما یکی از نقاط قوت کشور بوده است. در کشور ایران چه از نظر کمّی و چه کیفی، شرایط علمی و دانشگاهی اصلاً قابل مقایسه با گذشته نیست. در سال ۱۳۶۵ جمعیت دانشگاه دیده ایرانی ۱۸۰ هزار نفر بوده است اما این جمعیت حالا از ۱۳ میلیون نفر عبور کرده است. تعداد جمعیت دانشجویی در سال هایی بعد از انقلاب به ۵ میلیون نفر هم رسید و الان باتوجه به تغییرات جمعیتی به حدود ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر رسیده است. در چهل سال پیش حدود ۶ تا ۷ هزار عضو هیأت علمی داشتیم که حالا این تعداد به ۸۷ هزار استاد و عضو هیأت علمی رسیده است.
تا کنون گسترش های زیادی در وزارتین و دانشگاه ها رخ داده و در کنار آن دانشگاه های غیرانتفاعی، آزاد، پیام نور و علمی کاربردی، همه در بسط کمّی آموزش عالی مؤثر بوده اند. در کنار آن روند ارتقا کیفی آموزش عالی را هم به همراه داشته ایم. اگر گفته می شود که در انرژی هسته ای قدم های بزرگی را برداشته ایم بدون شک ریشه در دانشگاه ها دارد. همینطور اگر می گوئیم که در صنایع دفاعی قدم های بلندی برداشته ایم بدون شک هر صاحب نظری که جامع و عمیق به قضیه نگاه کند می داند که این موفقیت ها ریشه در دانشگاه ها و بحث های علمی و تربیت نیروی انسانی در داخل کشور دارد. این موفقیت ها در حالی بدست آمده است که در اوایل انقلاب ما معطل سیلوسازی و پل سازی بودیم و جهاد سازندگی وقتی توانست سیلو بسازد دستاورد بزرگی محسوب می شد.
بدون اغراق در بحث علمی قدم های خوبی برداشته شده است اما این موفقیت ها به مفهوم بی ایراد بودن کار نیست. در این عرصه کارنامه مقبولی و قابل عرضه ای داریم و در منطقه و در جهان اسلام در خیلی از رشته ها سرآمد هستیم. اما در بحث علوم پایه یک اتفاق خاصی رخ داده است. در گذشته رشته های ریاضی سرآمد سایر رشته ها بودند و متقاضیان زیادی برای ورود به این رشته ها در دبیرستان ها نسبت به علوم تجربی و علوم انسانی وجود داشت. اما از اواخر دهه ۸۰ شمسی می بینیم که در رویکرد به سمت رشته های علوم پایه خصوصاً در مقاطع مختلف دانشگاهی سیر نزولی داشته ایم. هم اکنون این مساله بسیار نگران کننده است و باید در کشور چراغ خطر برای این مساله در کشور روشن شود و خطرات عدم توجه به علوم پایه را بیشتر از پیش به تصمیم سازان منتقل نماییم تا تدبیری اندیشیده شود.

* تبعات عدم توجه به اعتبارات در علوم پایه در آینده برای کشور چگونه خواهد بود؟ بنظر می رسد این صدمه ها در توسعه کمی و کیفی علوم پایه هم مؤثر است، نظر شما در این زمینه چیست؟
هیچ کشوری در دنیا نیست که بدون توجه به علوم پایه، بتواند توسعه پیدا کند. در بحث اعتبارات پژوهشی به طور معمول صنایع و شرکت های بزرگ کشور برای کار در علوم پایه هزینه نمی کنند و در دنیا معمول نیست که شرکت های بزرگ به علوم پایه پول بدهند و بیشتر اعتبارات تحقیق و توسعه در بخش های کاربردی هزینه می شوند. در مقابل، همواره این حکومت ها هستند که بیشتر به علوم پایه می پردازند.
ضمناً" این که اینگونه نیست که رقمی که در پژوهش به طرف علوم پایه باید سوق بدهند رقم بالایی باشد. اگر ۱۵ تا ۲۰ درصد اعتبارات به علوم پایه اختصاص یابد، این گروه علمی می تواند تولیدات علمی خوبی داشته باشد و علوم پایه آن کشور رشد مطلوبی را تجربه می کند.
* آیا صدمه شناسی در مورد افت علوم پایه از جانب نهادهای علمی انجام شده است؟ این صدمه ها بیشتر در چه بخش هایی قابل بازنمایی هستند؟
برای بررسی علل افت رویکرد به علوم پایه در کشور اول باید صدمه شناسی صورت گیرد. دراین زمینه مقالات بسیاری نوشته شده و کار شده است. مرکز تحقیقات مجلس، سازمان برنامه و بودجه، دانشگاه ها، فرهنگستان علوم بر روی این مساله کار کرده اند که چرا رویکرد به علوم پایه پایین است.
در برنامه ششم توسعه تنها حوزه ای که در بخش علم و فناوری، اعداد کمّی و مطالبات کمّی داشته است بحث علوم پایه بوده و باید بگویم که در این بازه زمانی ناموفق بوده ایم. در سال ۱۳۹۶ تنها ۷۶ درصد دانشجویان هدف گذاری شده علوم پایه محقق شده است. در سال ۱۳۹۷ این مساله بمراتب بدتر شده و ۵۷ درصد دانشجویان هدف گذاری محقق شده است و آمار دانشجویان افت کرده است. به عبارت دیگر برنامه ششم توسعه رو به بالا طراحی شده بود ولی حقیقت جامعه افت داشته و رویکرد به علوم پایه سیر نزولی داشته است.
اینکه چرا جامعه، خانواده و جوانان به طرف علوم پایه نمی روند با مجموعه ای از علل قابل پاسخ است. یکی از علل خیلی مهم آن بحث های اقتصادی و بحث های اشتغال است. در حقیقت اشتغال در صدر لیست علل عدم توجه به علوم پایه قرار دارد. در سالهای ۹۲ و ۹۳ تحقیقی در وزارت علوم در رابطه با میزان اشتغال دانش آموختگان علوم پایه انجام شد.
در مقطع کارشناسی ۵۱ درصد دانش آموختگان علوم پایه مشغول به کار شدند. در مقطع دکتری تخصصی این میزان به ۷۲ درصد رسیده بود. تصور کنید فردی با هزاران مشقت دکتری تخصصی دانشگاه تهران در رشته ریاضی محض، آمار، زیست شناسی، شیمی را پس از چند سال گذراندن امتحانات سخت و تحصیل، نگارش مقالات بین المللی کسب می کند و ۳۰ درصد این افراد بیکار باشند! این مساله یک فاجعه است در این دوره در مقطع کارشناسی ۵۱ درصد دانش آموختگان علوم پایه مشغول به کار شدند. در مقطع دکتری تخصصی این میزان به ۷۲ درصد رسیده بود. تصور کنید فردی با هزاران مشقت دکتری تخصصی دانشگاه تهران در رشته ریاضی محض، آمار، زیست شناسی، شیمی را پس از چند سال گذراندن امتحانات سخت و تحصیل، نگارش مقالات بین المللی کسب می کند و ۳۰ درصد این افراد بیکار باشند!
این مبحث یک فاجعه است چونکه امکانات کشور برای فرد هزینه شده است و در نهایت بی فایده بوده و با ناامیدی و یاس آن جوان و خانواده او مواجه هستیم. این افراد به صورت طبیعی مبلغ هایی خواهند بود که به همه اعلام می کنند که طرف علوم پایه نیایید! در این گروه شغلی نخواهد بود و با وجود این همه سرمایه گذاری، تلاش اساتید و دانشجو و دانشگاه تبلیغ خواهد شد که به طرف علوم پایه نیایند.
داوطلبان کنکور ریاضی در سال ۱۳۸۹ تعداد ۳۲۰ هزار نفر بودند که این تعداد در سال ۱۳۹۸ به ۱۶۴ هزار نفر کاهش یافتند. یعنی به میزانی کمتر از نصف آمار سال ۱۳۸۹ رسیده است. این اتفاق مهمی است که باید به آن توجه داشته باشند.
از دیگر علل افت علوم پایه می توان به کمبود وسایل لابراتوار ها اشاره نمود. به صورت نمونه یک دانشجوی شیمی وارد لابراتوار دانشگاه می شود و می بینید تجهیزاتی برای کار تحقیقاتی وی وجود ندارد. نمونه دیگر این که در یک رشته علوم پایه دانشجو در لابراتوار می بیند که علاوه بر این که تجهیزات کهنه و فرسوده می باشند، مواد شیمیایی مورد نیاز برای آن کار تحقیقاتی قیمت های بالایی پیدا کرده و آنقدر گران شده است که استاد به سمت تحقیقات علوم پایه نمی رود چونکه پول آنرا ندارند.
موضوع دیگر هزینه شرکت در کنگره ها و سمینار، دوره های بازآموزی، فرصت مطالعاتی های خارج از کشور و کسب تجربه تحقیق در خارج از کشور است که هیچ پولی برای آن وجود ندارد و دانشگاه و وزارت علوم اعتبارات مورد نیاز آنرا ندارند. مجموعه ای از پارامترهای درون دانشگاهی و برون دانشگاهی وجود دارد که رویکرد به علوم پایه نسبت به گذشته افت کند.
نکته ای که باید به آن توجه کرد این است که تحصیل در علوم پایه اصلاً کار ساده ای نیست. به جهت اینکه یک فرد دانش آموخته خوبی در کارشناسی ارشد یا دکتری رشته ای مانند ریاضی محض باشد باید بسیار دود چراغ بخورد و جوانی اش را صرف کند تا در رقابت علمی داخل و خارج از کشور موفق شود.
نکته دیگر این است که علوم پایه ای ها نسبت به سایر گروههای علمی بیشتر در معرض رقابت جهانی هستند. علوم پایه ای ها بیشتر به ارتباطات بین المللی نیاز دارند و بیشتر در معرض رقابت های بین المللی هستند. نمونه آن چاپ مقاله است. باید بدانیم که چاپ مقاله جزئی از دکتری تخصصی علوم پایه است و یک اجبار است. اگر دانشجوی دکتری علوم پایه بلد نباشد که یک مقاله در یک مجله خوب بین المللی به چاپ برساند نشان میدهد که خوب آموزش ندیده و برای او تدریس ناقصی عرضه شده است.
دانشجوی دکتری علوم پایه که خوب آموزش دیده باشد باید بلد باشد که پاسخ داور بین المللی که مقاله وی را داوری می کند، بدهد. مقاله ها با دید انتقادی بررسی می شوند، ضمن این که وقتی نام ایران را پای مقاله می بینند دو برابر بیش از دیگران سخت گیری می کنند و سوالات جدی را مطرح می کنند. دانشجوی دکتری و استاد راهنمای وی باید توان پاسخگویی به داوری بین المللی را داشته باشند تا داور به سردبیر بنویسد که من قانع شده ام و این مقاله خوب است و در مجله چاپ شود و این مقاله باعث ارتقا علمی مجله می شود. این فرایند اصلاً و ابداً کار ساده ای نیست و باید به کسانی که با پول های کم و اعتبارات ناچیز موفق می شوند که مقالات خوب بین المللی چاپ کنند آفرین گفت.
* از دیگر علل افت رشته های علوم پایه، تورم قوانین و اسناد بالادستی در این حوزه می باشد، علاوه بر آن نهادهای متولی آموزش عالی در زمینه علوم پایه متفاوت عمل کرده اند و جایگاهی وجود ندارد که فارغ التحصیلان این حوزه را رصد کند، برای حل این صدمه چه راهکارهایی وجود دارد؟
جایگاه ها و نهادهای مختلفی در آموزش عالی وجود دارند که در رابطه با گروههای علمی تصمیم گیری می کنند. مجمع تشخیص مصحلت نظام، شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی عتف، کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، مرکز پژوهش های مجلس، سازمان برنامه و بودجه، وزارت علوم و وزارت بهداشت تصمیم سازان مطرح حوزه آموزش عالی هستند.
ضمن این که این نهادها در این عرصه تعداد زیادی اسناد بالادستی را طراحی می کنند، به شکلی که با ترافیک اسناد بالادستی مواجه ایم، تنوع این اسناد آنقدر زیاد است که بعضاً باهم تعارض و تداخل دارند. پس دراین زمینه تصمیم ساز و قانون نویس کم نداریم. وقتی وارد بحث اجرا می شویم این اسناد باید از جانب بدنه علمی اجرا شوند. از گروههای علمی و استادان، دانشکده ها و دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی تا وزارتخانه ها مجری این اسناد هستند. اما در زمان اجرای اسناد و قوانین در زمینه علوم پایه می بینیم که اتفاق لازم رخ نمی دهد. در حقیقت همه قبول دارند که علوم پایه کشور بیمار است، همه قبول دارند که علوم پایه کشور احتیاج به رسیدگی فوری و جامع دارد ولی سال ها می گذرد و اتفاقی نمی افتد.
می بینیم که برنامه ششم توسعه تمام می شود و دو سال هم از آخر آن می گذرد ولی عدم موفقیت های برنامه ششم در زمینه علوم پایه استمرار دارد، پس مشکلی ساری و جاری یا یک کم و کاستی در این بخش وجود دارد.
به طور نمونه، تربیت تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی در بعضی از حوزه های علوم پایه بسیار بالاتر از مورد نیاز است. این مساله بیشتر در دانشگاه های غیردولتی دیده می شود و گاهی بصورت افراطی در بعضی رشته ها دانشجو پذیرش می شود در صورتیکه حتی استاد کافی برای آموزش این دانشجویان ندارند.
در این بخش وزارت بهداشت بهتر از وزارت علوم کار کرده است. دلیل آن این است که وزارت بهداشت هم تولید کننده و هم مصرف کننده یک دانش آموخته علوم پایه است. در صورتیکه شورای عالی انقلاب فرهنگی در حوزه تعداد دانشجویان پزشکی و دندانپزشکی وارد عمل می شود و عنوان می کند که باید این تعداد افزایش پیدا کند اما می بینیم که برای حوزه علوم پایه وارد ارقام و اعداد تعداد دانشجویان نمی گردد. وزارت علوم باید سازوکارهایی را شکل دهد که از تعداد دانشجویان و دانش آموختگان و نیازهای نیروی انسانی علوم پایه آگاه باشد. به عبارت دیگر وزارت علوم باید سازوکاری داشته باشد که بداند جامعه به چه تعداد متخصص زیست شناسی، شیمی دان و ریاضی دان نیاز دارد.
اصل ۳۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران می گوید که دولت موظف است وسایل آموزش وپرورش مجانی را برای همه ملت تا آخر دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به صورت مجانی گسترش دهد، باید بدانیم که این اصل ابداً" عملیاتی نشده است و سازوکاری در وزارت علوم نداریم که در آن تعداد نیروی متخصص موجود و مورد نیاز مشخص باشد. در علوم پایه هم همین مشکل وجود دارد، همانطور که ما نمی دانیم که کشور به چه تعداد حقوقدان نیاز دارد که بیشتر از نیاز تربیت نشود، همینطور نمی دانیم که به چه تعداد ریاضی دان و زیست شناس و متخصص سایر رشته های علوم پایه نیاز داریم.
ما باید هر ساله بصورت مرتب جایگاهی را داشته باشیم که فارغ التحصیلان علوم پایه را رصد کند. این جایگاه باید آنها را رصد کند که ریاضی دانانی که با این همه خرج و زحمت تربیت شدند کجا هستند و سرنوشت شأن چه شده است. چقدر از آنها مشغول به کار شده اند، آیا در زمینه تحصیلی خود مشغول به کار شده اند یا کار غیر مرتبط پیدا کرده اند ما باید هر ساله بصورت مرتب جایگاهی را داشته باشیم که فارغ التحصیلان علوم پایه را رصد کند. این جایگاه باید آنها را رصد کند که ریاضی دانانی که با این همه خرج و زحمت تربیت شدند کجا هستند و سرنوشت شأن چه شده است. چقدر از آنها مشغول به کار شده اند، آیا در زمینه تحصیلی خود مشغول به کار شده اند یا کار غیر مرتبط پیدا کرده اند. بودجه و اعتبارات علوم پایه محدود است و باید دقت کنیم که دراین زمینه اصراف نکنیم و این بودجه و اعتبارات محدود را صرفا خرج تعداد مورد نیاز نیروی انسانی علوم پایه نماییم.
یک نمونه از توجه به تعداد مورد نیاز نیروی انسانی متخصص کشور سوئیس است. برمبنای قانون اساسی سوئیس هر دانش آموزی بخواهد وارد رشته پزشکی شود باید اجازه داشته باشد که وارد این رشته شود. اما از طرف دیگر کشور محاسبه و اعلام می کند که ما تنها به ۲۰۰ پزشک نیاز داریم و تربیت بیش از آن اتلاف منابع شمرده می شود و پزشک بیکار باعث درمان القایی می شود. به جهت اینکه درست عمل کند همه افرادی که علاقمند هستند وارد دانشگاه می شوند اما با جهت گیری و آموزش درست تنها ۲۰۰ پزشک فارغ التحصیل می شوند و باقی این افراد در رشته های دیگر ادامه تحصیل می دهند.
کشورها می توانند در زمینه تربیت نیروی انسانی یله و رها باشند و یا می توانند به آن سامان بدهند. کشور ما آنقدر ثروتمند نیست که تربیت نیروی انسانی را رها نماییم بلکه باید بدانیم چه تعداد متخصص باید تربیت نماییم و چه تعداد نیاز داریم. وزارت علوم می گوید اگر ما تعداد نیروی انسانی را محدود نماییم، دانشگاه آزاد محدود نمی کند و هر چه تعداد می خواهد نیروی انسانی، آن هم باکیفیت نازاتر در همه حوزه ها تربیت می کند.

* تهیه اسناد برآورد نیروی انسانی در وزارت بهداشت تجربه شده است، این کار در زمینه وزارت علوم انجام نشده است. برای بهتر رصد کردن حوزه علوم پایه یک پیشنهاد این است که چنین اسنادی در وزارت علوم هم ایجاد شود، چه سازوکاری برای اجرای آن وجود دارد؟
تهیه اسناد برآورد نیروی انسانی در زمینه های مختلف علوم از علوم پایه، فنی مهندسی، علوم انسانی و حتی هنر جز کم و کسری های نظام آموزش عالی است که باید صورت گیرد. این مساله همیشه مطرح گردیده است اما وزارت علوم در هیچ دوره ای وارد این حیطه خطیر نشده است. این کار مشکلات خویش را دارد اما باوجود این مشکلات باید اجرا شود. این کار می تواند از جانب یک مرکز مطالعاتی صورت گیرد و شاید در ابتدای کار با مشکلات و انتقاداتی در خروجی ها مواجه شود اما به تدریج شکل بهتری می گیرد و جامع تر و مقبول تر می شود. این حیطه در کشور ما مغفول مانده است و باید مطالبه صورت گیرد که وزارت علوم آنرا به انجام برساند.
اینجا می توان دانشگاه آزاد را محدود و مقید کرد که وقتی جوانی با سختی و پرداخت شهریه در یک رشته تحصیل می کند یک ارزش افزوده ای داشته باشد و این همه هزینه کند و در نهایت دکتری بگیرد و بعد در خانه بنشیند و بیکار باشد. همانطور که یک شرکت هواپیمایی و یک بیمارستان و یک هتل بر روی صندلی و تخت و ظرفیت خالی خود حساب می کنند، نظام آموزش عالی هم باید برای صندلی های خالی خود برنامه ریزی داشته باشد و ساماندهی داشته باشد. ساماندهی که حالا در قالب آمایش آموزش عالی مطرح شده هم همچون مشکلاتی است که باید به آن رسیدگی شود.
* در اهمیت علوم پایه می توان به این نکته اشاره نمود که پایه خیلی از فناوری های پیشرفته در دنیا، علوم پایه است. اما چرا در کشور ما دو حوزه تکنولوژیهای جدید و علوم پایه ارتباط مناسبی با هم ندارند؟ صدمه این مساله را در چه نقطه ای می دانید؟
موضوع ارتباط علوم پایه با نوآوری و فناوری های روز در کشور ما به هیچ وجه هدایت شده نیست. به این معنا که برمبنای گرایش های علمی استادان دانشگاه ها و پایان نامه ها و رساله هایی که اساتید مطرح می کنند و علایقی که دانشجویان دارند، افراد در زمینه های مختلف فعالیت می نمایند ولی این کارهای علمی فارغ از نیازهای کشور است، این دو با همدیگر ارتباط ندارند و در حقیقت یکی از صدمه های حوزه علوم پایه محسوب می شوند. به عبارت دیگر کارهای علمی در زمینه علوم پایه و ارتباط ساماندهی شده و نظام مندی با نیازهای کشور در زمینه فناوری ندارد و عدم این ارتباط منجر به آشفتگی در این عرصه شده است.
* در بین صدمه شناسی علل افت علوم پایه در کشور، بحث دانش آموختگان برتر این رشته ها و بکارگیری آنها در امر آموزش یکی از دغدغه های صاحبنظران علوم پایه است، دراین زمینه چه راهکاری پیشنهاد می کنید؟
یکی دیگر از مشکلات جدی در زمینه علوم پایه که هر وقت از آن صحبت می شود خویش را نمایان کند مبحث دانشگاه فرهنگیان است. دانشگاه فرهنگیان یکی از دانشگاه های رده نخست کشور نیست و به عنوان دانشگاهی سرآمد محسوب نمی گردد و با توجه به این شرایط می گوئیم که تمامی معلمان کشور باید از این دانشگاه فارغ التحصیل شوند. ضمن این که در اساسنامه دانشگاه فرهنگیان به این پیش بینی انجام شده که دانشگاه فرهنگیان می تواند از دانشگاه های خوب کشور نیرو بگیرد. به صورت نمونه می تواند فارغ التحصیلان ریاضی دانشگاه صنعتی شریف را جذب نماید و یکسال آنها را آموزش معلمی دهد و دروسی که برای تبدیل افراد به معلم نیاز است به آنها آموزش دهد و بعد آموزش وپرورش که هم اکنون به سبب بازنشستگی معلمان با کمبود جدی معلم مواجه می باشد، این افراد برجسته را جذب نماید.
اما هم اکنون این اتفاق رخ نمی دهد و افرادی که رتبه های بالای کنکور را در رشته های علوم پایه و بهترین دانشگاه های کشور را داشته اند را کنار می گذاریم و می گوئیم اینها نباید معلم باشند و معلمان صرفا باید از پذیرفته شدگان دانشگاه فرهنگیان در استانهای مختلف باشند. این مساله یک بی تدبیری است که شاید ملاحظات عقیدتی در آن دخیل باشد اما عوارض آن بر نسل و نسل های بعدی خواهد گذاشت.
این مبحث که فکر نماییم فارغ التحصیل دانشگاه تهران، یا دانشگاه شیراز یا دانشگاه تبریز از نظر اعتقادات مذهبی ضعیف تر از فارغ التحصیلان دانشگاه فرهنگیان هستند، یکی از باورهای غلطی است که باعث می شود استعدادهای برتر حوزه علوم پایه از حوزه معلمی دور شوند و نسل های آینده در خطر قرار می گیرند. از طرف دیگر اگر فارغ التحصیلان علوم پایه دانشگاه های برتر شغل معلمی پیشه کنند رویکرد به علوم پایه بیشتر از قبل می شود و این افراد تبلیغ بیشتری برای علوم پایه خواهند داشت.
به عنوان رئیس کمیسیون تخصصی علوم پایه و فناوری های همگرا دبیرخانه شورای عالی علوم تحقیقات و فناوری، چه راهکارهایی برای اعتلای علوم پایه در کشور پیشنهاد می کنید؟
در وزارت بهداشت یک دبیرخانه برای علوم پایه پزشکی وجود دارد و به تعبیری این حوزه صاحبی دارد که دلسوز و غصه خور روندهای آن است اما در وزارت علوم هیچ جایگاه، سازمان و دبیرخانه ای برای علوم پایه وجود ندارد. خصوصاً که حالا وزیر علوم متخصص رشته شیمی بوده و علوم پایه ای شمرده می شود، فرصت طلایی است که این نقیصه در وزارت علوم برطرف شود و وزارت علوم هم یک ساختاری برای علوم پایه داشته باشد که مدافع اصلی این گروه باشد. پیگیری و دغدغه اصلی حوزه علوم پایه را عهده دار باشد و اعداد و ارقام را به سمع و نظر مسئولان و تصمیم سازان برساند.
اکنون وزیر علوم متخصص رشته شیمی است و علوم پایه ای شمرده می شود، فرصت طلایی است که این نقیصه در وزارت علوم برطرف شود و وزارت علوم هم یک ساختاری برای علوم پایه داشته باشد که مدافع اصلی این گروه باشد. پیگیری و دغدغه اصلی حوزه علوم پایه را عهده دار باشد و اعداد و ارقام را به سمع و نظر مسئولان و تصمیم سازان برساند. کارهای بسیار گوناگونی برای اعتلای علوم پایه می توان انجام داد که یکی از آنها این است که می توان برای دانشجویان علوم پایه که در دکتری تخصصی تحصیل می کنند سهمیه فرصت مطالعاتی تخصیص داد. از مشوق های دیگر می توان به این مساله اشاره نمود که اگر از میان هزار نفر اول کنکور سراسری داوطلبی رشته های علوم پایه را انتخاب نماید مشوق ها و جوایز خوبی برای تحصیل فرد در نظر بگیریم.
می توان سالانه ۲۰ نفر بورسیه دکتری تخصصی علوم پایه به ۱۰ دانشگاه اول جهان اعزام کرد. می توان به رتبه های زیر ۲۰۰ کنکور در صورت انتخاب رشته های علوم پایه بورسیه دهیم، برای آنها حقوق ماهانه درنظر بگیریم. می توان وام تحصیلی ویژه دانشجویان دکتری علوم پایه را ۵۰ درصد افزایش داد. می توان از بودجه ارزی که برای تأمین تجهیزات دانشگاه ها در نظر گرفته می شود ۳۰ درصد را فقط به علوم پایه اختصاص داد.
فهرستی از مشوق ها و نظام های انگیزشی وجود دارد که می توان آنرا برای اعتلای علوم پایه به کار برد و در رابطه با آن صحبت شود تا انگیزه ایجاد شود و بهترین های دانشجویان ما به سمت علوم پایه بروند. ضمن این که این مشوق ها در کل نظام آموزش عالی بسیار ناچیز است اما این نظام انگیزشی که می توان برای گروه علوم پایه در نظر گرفت، بسیار تاثیر گذار است.
تعبیری که مقام معظم رهبری در رابطه با پایه و مبنا بودن علوم پایه دارند تعبیر کم نظیری است، به عبارت دیگر همه مسئولان توجه دارند که علوم پایه آینده ساز است ولی در مقام اجرا مشکل داریم.
و کلام آخر...
جمع بندی این مساله نشان میدهد که علوم پایه در برنامه های کلان کشور مورد توجه است، مجمع تشخیص مصلحت نظام به آن توجه کرده، شورای عالی انقلاب فرهنگی و اسناد نقشه جامع علمی کشور آنرا تأیید کرده اند، برنامه های پنج ساله سازمان برنامه آنرا تأیید کرده است. مشکلی در حوزه اسناد بالادستی مورد نیاز نداریم بلکه مشکل اصلی جایی است که هیچ مجری متولی علوم پایه نیست و آن متولی با برنامه و بودجه خاص به اعتلای علوم پایه بپردازد. دراین زمینه به یک مجری و متولی مشخص، اعتبارات مشخص و برنامه مدون نیاز داریم که بتوانیم علوم پایه را اعتلا ببخشیم. نظارت لازم و پشتیبانی بودجه ای لازم می تواند این برنامه را حمایت کند.


منبع:

1401/06/07
13:04:34
5.0 / 5
369
تگهای خبر: آموزش , اینترنت , پژوهش , تحقیقات
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۳ بعلاوه ۴

لینک دوستان با فناوری

بافناوری

با فناوری
با فناوری

با فناوری

معرفی فناوری روز دنیا

bafanavari.ir - حقوق مادی و معنوی سایت با فناوری محفوظ است